Trong nhà người Việt, bàn thờ là chỗ đặt trước tiên và giữ lâu nhất. Nhà có thể sửa, đồ đạc có thể thay, riêng nơi thờ tự thì ít khi động tới. Vì vậy lúc đặt bàn thờ lần đầu, người ta thường cẩn thận từ vị trí, hướng cho tới ngày giờ.

Trả lời ngắn gọn: ngày đặt bàn thờ tốt là ngày hoàng đạo, hợp can chi với tuổi gia chủ, mang hành mà lá số đang cần, không rơi vào Nguyệt Kỵ, Tam Nương hay Sát Chủ, và giờ an vị nên chọn buổi sáng. Vị trí đặt cần chỗ tựa vững, sạch, yên, tránh đối diện nhà vệ sinh và tránh dưới xà ngang.

1. Nguồn gốc của tục xem ngày đặt bàn thờ

Thờ cúng tổ tiên là nếp lâu đời, gắn với đạo hiếu chứ không thuộc về tôn giáo nào. Người Việt xem bàn thờ như chỗ nối giữa người đang sống và người đã khuất, nên khi lập bàn thờ mới thì làm cho trang trọng.

Phần chọn ngày mượn từ hệ Can Chi và tiết khí, cùng một gốc với việc chọn ngày cưới hỏi, động thổ hay khai trương. Mỗi ngày mang một tổ hợp khí; việc chọn là ghép khí của ngày với mệnh cục của người đứng ra lập bàn thờ. Nền lý thuyết ở bài Bát Tự là gì.

Nói cho rõ: đây là phong tục và đạo lý gia đình, không phải mê tín. Chọn ngày không đem lại phép màu, chỉ giúp việc lập bàn thờ được chu đáo và người trong nhà thấy yên lòng.

2. Mục đích của việc xem ngày tốt đặt bàn thờ

• Làm việc trọng vào lúc thuận. Lập bàn thờ là việc chỉ làm một lần cho một nếp nhà, nên chọn lúc mọi thứ trong nhà đang ổn định.
• Tránh ngày xung với tuổi gia chủ. Người đứng ra lập và giữ việc hương khói thường là chủ nhà, nên lấy tuổi người đó làm chuẩn.
• Chọn ngày mang hành đang cần. Nếu lá số đang thiếu một hành, chọn ngày mà hành ấy vượng là chọn lúc mình được trợ lực. Đọc thêm Dụng thần là gì.
• Chuẩn bị đủ trước khi an vị. Việc xem ngày còn có tác dụng thực tế: buộc gia chủ lên lịch, sắm sửa đầy đủ thay vì làm vội.

Ba trường hợp thường gặp

3. Nguyên lý hoạt động của công cụ chọn ngày đặt bàn thờ

3.1. Lớp lá số

Lập bốn trụ từ giờ, ngày, tháng, năm sinh của gia chủ. Đo lực lượng năm hành qua sinh, trợ, khắc, tiết, hao kèm mùa sinh, kết luận Thân vượng hay nhược, rồi chốt ra Dụng thần, Hỷ thần, Kỵ thần. Xem thêm Ngũ hành trong Bát Tự.

3.2. Lớp âm dương

Xét thuộc tính âm dương của tám chữ để biết mệnh cục đang lệch về đâu, từ đó ngày chọn nghiêng về phía bù lại cho hài hòa.

3.3. Lớp can chi ngày

Thiên can ngày nên hợp hoặc sinh với can ngày sinh của gia chủ. Năm cặp can hợp: Giáp Kỷ, Ất Canh, Bính Tân, Đinh Nhâm, Mậu Quý. Địa chi ngày nên tam hợp hoặc lục hợp với chi năm sinh, tránh lục xung và lục hại.

3.4. Lớp lịch pháp

Loại các ngày Nguyệt Kỵ (mùng 5, 14, 23 âm lịch), Tam Nương (mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch), Sát Chủ, Thọ Tử, Vãng Vong và Dương Công Kỵ. Sau đó chọn giờ hoàng đạo trong ngày để an vị.

4. Chọn chỗ và hướng đặt bàn thờ

Ngày giờ là một phần. Vị trí trong nhà cũng quan trọng không kém, và phần này thì làm một lần dùng nhiều năm.

Nên

• Có chỗ tựa vững. Lưng bàn thờ dựa vào tường liền, không dựa vào vách kính hay vách ngăn tạm.
• Chỗ yên và sạch. Tránh lối đi lại liên tục, tránh chỗ ồn.
• Thoáng và đủ sáng. Nơi thờ tự nên khô ráo, không ẩm mốc.
• Cao ráo. Đặt ở tầm cao vừa phải để việc thắp hương thuận tiện mà vẫn giữ được sự trang trọng.

Nên tránh

• Đối diện hoặc dựa lưng vào nhà vệ sinh, nhà tắm.
• Đặt ngay dưới xà ngang, hoặc dưới nhà vệ sinh của tầng trên.
• Đặt sát bếp, nơi có dầu mỡ và hơi nóng.
• Đặt trong phòng ngủ nếu nhà còn chỗ khác phù hợp hơn.
• Đặt đối thẳng cửa ra vào, gió lùa làm hương tàn không đều.

Về hướng

Hướng bàn thờ thường lấy theo hướng hợp với gia chủ. Người xưa dùng cung mệnh theo năm sinh, cách này nhanh nhưng chung cho mọi người cùng tuổi. Cách kỹ hơn là xét theo Dụng thần của lá số: hành nào đang cần thì nghiêng về phương của hành ấy. Muốn tra theo bát trạch, dùng công cụ Bát trạch 24 sơn hướng.

5. Cách sử dụng công cụ

1. Chọn mục Xem ngày đặt bàn thờ trong danh mục Công cụ.
2. Nhập đủ ngày, tháng, năm sinh, giờ sinh, phút sinh, ngày cần xem và giới tính.
3. Bấm XEM và chờ khoảng một phút.
4. Đọc phần luận từng mục hung cát kèm mức điểm.
5. So vài ngày rồi chọn ngày điểm cao nhất trong khoảng thời gian mình có.

Chuẩn bị cho ngày an vị

• Lau dọn sạch chỗ đặt, kê bàn thờ chắc chắn, cân đối.
• Sắm đủ bát hương, đèn, lọ hoa, đĩa quả, chén nước.
• Chọn giờ hoàng đạo, thắp hương và khấn xin an vị.
• Giữ hương khói đều trong những ngày đầu, không để bàn thờ nguội lạnh ngay sau lễ.

6. Câu hỏi thường gặp

Nhà chung cư nhỏ thì đặt bàn thờ ở đâu?

Ưu tiên một mảng tường liền trong phòng khách, tránh hướng thẳng cửa chính và tránh sát bếp. Nếu diện tích quá hẹp thì dùng bàn thờ treo, miễn là chắc chắn và cao ráo.

Đang ở thuê có nên lập bàn thờ không?

Tùy nếp mỗi nhà. Nhiều người ở thuê vẫn lập gọn một bàn thờ nhỏ để giữ nếp hương khói. Khi chuyển đi thì xin phép rồi dời theo.

Bát hương mới có cần bốc lại không?

Với bàn thờ lập lần đầu thì thường bốc bát hương mới. Việc này nhiều nhà nhờ người có kinh nghiệm trong họ đứng ra làm, không nhất thiết phải mời người ngoài.

Chọn ngày rồi mà hôm đó bận đột xuất thì sao?

Dời sang ngày tốt kế tiếp trong danh sách. Không nên làm vội cho kịp ngày, vì phần cốt là sự chu đáo chứ không phải đúng ngày bằng mọi giá.

Có cần xem tuổi vợ hay chỉ tuổi chồng?

Lấy tuổi người chịu trách nhiệm hương khói chính. Nếu muốn kỹ, chạy cho cả hai rồi chọn ngày mà cả hai cùng ở mức khá.

Mười hai trực và cách dùng khi chọn ngày

Ngoài lớp can chi, lịch pháp cổ còn có vòng mười hai trực xoay vòng theo ngày: Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế. Mỗi trực ứng với một loại việc, nên cùng một ngày có thể tốt cho việc này mà không hợp việc kia.

Với việc an vị bàn thờ, trực Định được xem là hợp nhất vì nghĩa yên định, đặt để. Kế đến là trực Thành và trực Khai. Tránh trực Phá, trực Nguy và trực Bế.

Mười hai trực là lớp lọc chung cho mọi người, giống như bảng ngày hoàng đạo. Nó giúp loại nhanh những ngày không hợp về tính chất việc, nhưng chưa nói được ngày ấy có hợp với riêng bạn hay không. Phần đó vẫn phải soi bằng lá số.

Một ví dụ để dễ hình dung

Một gia đình vừa nhận nhà, người chồng tuổi Ngọ đứng ra lo việc hương khói. Bước một, loại ngày Nguyệt Kỵ, Tam Nương và ngày trực Phá. Bước hai, loại ngày chi Tý vì Tý Ngọ là cặp lục xung. Bước ba, đưa các ngày còn lại qua lá số: lá số cần Kim, nên ngày mang hành Kim và Thổ được cộng điểm. Bước bốn, chọn ngày cao điểm, an vị vào giờ hoàng đạo buổi sáng, sau đó giữ hương khói đều trong tuần đầu.

Ví dụ trên cho thấy trình tự nên đi: lọc bằng lớp chung trước cho nhanh, rồi mới đưa từng ngày còn lại qua lá số, và cuối cùng cân với điều kiện thực tế. Bỏ qua bước cuối là chỗ nhiều người vấp: chọn được ngày rất đẹp nhưng hôm đó không mượn được người, không thuê được xe, hoặc đang giữa đợt mưa.

Chuẩn bị bàn thờ cho đúng nếp

Kích thước và chất liệu

Nhiều nhà chọn kích thước theo thước lỗ ban, chọn các khoảng rơi vào cung đẹp. Đây là thói quen nghề mộc lâu đời, dùng được, nhưng đừng để nó thành gánh nặng: một bàn thờ vừa vặn với không gian, chắc chắn, dễ lau dọn vẫn quan trọng hơn vài phân chênh lệch.

Chất liệu thường là gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp phủ bề mặt tốt cũng dùng được. Điều cần là chịu được nhiệt của đèn và hương, không cong vênh khi thời tiết ẩm.

Những món trên bàn thờ

• Bát hương, thường một bát hoặc ba bát tùy nếp nhà.
• Đôi đèn hoặc đôi nến.
• Lọ hoa, đĩa quả, ba chén nước.
• Ảnh thờ nếu có, đặt cân đối, không che khuất bát hương.

Giữ gìn về sau

Phần an toàn cần nhắc riêng: bàn thờ là chỗ có hương và đèn, nên tuyệt đối không để vật dễ bắt lửa ở gần, không thắp hương rồi ra khỏi nhà.

7. Công cụ và bài viết liên quan

• Lập lá số Bát Tự để biết hành đang cần và phương hợp.
• Xem ngày chuyển bàn thờ khi dời nơi thờ tự đã có.
• Xem ngày nhập trạch cho lễ về nhà mới.
• Nên làm gì theo phong thủy để biết việc hợp làm trong từng giai đoạn.
• Luận hung cát thịnh suy.

8. Lời khuyên

Bàn thờ đẹp không nằm ở gỗ quý hay mâm lễ lớn. Nó nằm ở chỗ sạch sẽ, ấm khói hương và con cháu nhớ tới đều đặn.

Chọn ngày cho chu đáo, rồi giữ nếp cho bền. Phần sau mới là phần khó.

Muốn biết ngày và phương hợp với riêng lá số của mình, để lại đầy đủ ngày, tháng, năm và giờ sinh. Đây là phong tục và đạo lý gia đình, không phải hình thức mê tín.

THÁI VẬN ĐƯỜNG · Bát tự · Mệnh lý · Ngũ hành